Mancini trở lại ghế nóng đội tuyển Italy: "Người hâm mộ bị phản bội có quyền giận"

Trưa thứ Hai, Roberto Mancini bước vào phòng họp báo tại trụ sở FIGC ở Rome, nơi ông từng ngồi hơn hai năm trước, trước khi đứng dậy và đi mà không ngoái lại. Không pháo hoa. Không màn trình diễn. Một chiếc micro, một căn phòng đầy phóng viên, và một người đàn ông 61 tuổi biết rõ rằng phân nửa số người đang nhìn ông không đến để chào mừng.

Câu đầu tiên ông nói không nhắc đến đội hình, cũng không nhắc đến trận gặp Bỉ vào thứ Sáu. Ông nhắc đến những người ở lại: "Tôi hiểu vì sao họ giận. Họ có quyền giận. Tôi ra đi khi họ vẫn còn yêu tôi."

Trong bóng đá, người ta thường xin lỗi ở thì tương lai. Mancini xin lỗi ở thì quá khứ, và chính điều đó khiến căn phòng im đi vài giây. Tôi đã ngồi đủ nhiều buổi họp báo ở Coverciano để biết sự im lặng ấy không phải phép lịch sự. Nó là một vết thương vừa được chạm vào.

Hai ngày cách nhau hai năm

Ngày 11 tháng 7 năm 2026, tại Wembley, Italy của Mancini đánh bại Anh 3-2 trên chấm luân lưu sau trận hòa 1-1, giành chức vô địch Euro. Gianluigi Donnarumma cản phá hai quả luân lưu trong đêm ấy. Đó là danh hiệu lớn đầu tiên của bóng đá Italy kể từ World Cup 2026, và là lần đầu tiên sau 15 năm người Italy được sống trong cảm giác ấy.

Chuỗi bất bại của Mancini kéo dài 37 trận, một kỷ lục ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Nó chỉ bị chặn đứng ngày 1 tháng 6 năm 2026, khi Argentina thắng 3-0 ở Finalissima, cũng tại Wembley. Rồi ngày 24 tháng 3 năm 2026, Bắc Macedonia thắng 1-0 ở Palermo. Italy lỡ World Cup thứ hai liên tiếp.

Ngày 13 tháng 8 năm 2026, Mancini từ chức. Hai tuần sau, ông ký hợp đồng dẫn dắt đội tuyển quốc gia Saudi Arabia. Báo chí Italy đưa mức thù lao rơi vào khoảng 25 triệu euro mỗi năm. Con số ấy biến cuộc chia tay từ câu chuyện chuyên môn thành câu chuyện tiền bạc, và tiền bạc thì khán đài không tha thứ.

Khoảng trống giữa hai mốc ấy chính là thứ mà người Italy gọi là phản bội. Không phải vì ông đi. Mà vì ông đi ngay sau khi nói sẽ ở lại.

Phía bên kia bức tường, đội tuyển Italy đã đổi thay rất nhiều. Luciano Spalletti tiếp quản trong bối cảnh một thế hệ đang chuyển giao, và Italy vẫn loay hoay ở các vòng loại World Cup với những trận hòa mà lẽ ra phải là những trận thắng. Những cái tên từng khiến người Italy nín thở vẫn còn nguyên đó. Trận gặp Bỉ vào thứ Sáu không phải một trận giao hữu. Nó là bài kiểm tra đầu tiên của một người đàn ông vừa quay về mái nhà mà anh ta đã bỏ lại.

Ông nhận lại điều gì

Khung thành vẫn là Donnarumma, giờ đã 27 tuổi, người đã đi qua PSG và trở thành một trong những thủ môn có tỷ lệ cản phá cao nhất ở các giải hàng đầu châu Âu. Hàng thủ vẫn có Alessandro Bastoni của Inter, một trong những trung vệ chân trái điềm tĩnh bậc nhất Serie A. Tuyến giữa vẫn có Nicolò Barella, người chạy nhiều nhất đội trong gần như mọi trận anh ấy ra sân, và Sandro Tonali, người trở lại sau án treo giò dài với một sự trầm tĩnh khác hẳn trước kia.

Nhưng hàng công là câu hỏi không có đáp án. Cha của mọi vấn đề ở đội tuyển này, suốt mười lăm năm, vẫn là một số 9 vừa đủ tròn trịa. Italy bước vào trận gặp Bỉ với một tập thể có thể kiểm soát bóng 60% thời lượng trận đấu, tung ra mười lăm cú sút, và vẫn kết thúc bằng không bàn thắng. Tôi đã xem đủ nhiều trận kiểu đó để biết rằng không có sơ đồ nào sửa được một cái chân không đủ lạnh trong vòng cấm.

Chính tại điểm này, lựa chọn sơ đồ của Mancini sẽ nói nhiều về bóng đá châu Âu hiện tại hơn là về riêng ông.

Suốt ba mùa giải gần đây, tôi ngồi xem hàng trăm trận ở La Liga, Serie A và Champions League với một cuốn sổ ghi lại cách các đội bắt đầu trận đấu. Xu hướng quay lại với hàng ba trung vệ không đến từ một bước tiến chiến thuật nào. Nó đến từ nỗi sợ. Mỗi khi một hàng bốn bị xuyên thủng hai lần trong vòng một tháng, huấn luyện viên chọn thêm một trung vệ, không phải vì đội bóng chơi hay hơn, mà vì bảng thành tích của ông ta bớt rủi ro hơn. Mỗi con số là một nhịp thở; mỗi nhịp thở có thể trở thành một bài thơ. Nhưng một hàng ba dựng lên vì sợ hãi thì thở rất nông.

Tôi không phản đối hàng ba. Tôi phản đối cái cớ. Ở Turin và Milan, người ta đang gọi đó là sự trở lại của trường phái phòng ngự Italy. Tôi ngồi trong những khán đài ấy và thấy điều khác: những trung vệ không còn được dạy cách phòng ngự một chọi một, nên người ta phải xếp thêm người để che đi khoảng trống đó. Một hàng ba được dựng đúng cách sẽ giúp đội bóng dâng cao hơn, chuyền bóng nhanh hơn, đè đối thủ ở giữa sân. Một hàng ba được dựng sai cách chỉ là một hàng bốn đang cầu nguyện.

Với Bỉ, bài toán rất cụ thể. Kevin De Bruyne ở tuổi 34 vẫn là một trong số ít cầu thủ trên thế giới có thể chuyền bóng vào khoảng không trước khi nó tồn tại. Romelu Lukaku ở đẳng cấp quốc tế vẫn là một trung phong có thể ghi 4 bàn trong 5 trận liên tiếp nếu được cấp bóng đúng lúc. Jérémy Doku có thể đi qua ba cầu thủ trong vòng hai giây. Chống lại bộ ba ấy bằng ba trung vệ đứng sau và hai cầu thủ chạy cánh lùi sâu là cách nhanh nhất để tự trói mình vào thế bị động suốt 90 phút.

Đó là lý do tôi tin Mancini sẽ không sợ. Người đàn ông vừa thừa nhận mình đã làm sai một chuyện lớn thường ít có nhu cầu chọn giải pháp an toàn trong một chuyện nhỏ hơn.

Vấn đề không nằm ở chiến thuật, mà ở con đường

Bên dưới tất cả những câu chuyện ấy là một thứ mà không huấn luyện viên nào sửa được trong một buổi họp báo: con đường của cầu thủ trẻ.

Tôi đã dành nhiều tháng bên các câu lạc bộ hạng trung ở Tây Ban Nha và Italy, ngồi trong những phòng ăn tập thể, nói chuyện với những người đi đưa đón cầu thủ 16 tuổi từ ga tàu về sân tập lúc sáu giờ sáng. Những gì tôi thấy lặp đi lặp lại ở mọi nơi: các học viện của những câu lạc bộ lớn tích trữ nhân tài như người ta tích trữ vàng. Mỗi lứa học viện có hơn hai mươi cầu thủ. Số thực sự được ra sân ở đội một lâu dài không đạt tới 10%. Phần còn lại được cho mượn bốn mùa, rồi bán lại cho một câu lạc bộ ở giải hạng dưới, rồi biến mất khỏi bản đồ.

Đội tuyển quốc gia không thể tạo ra tiền đạo từ hư không. Nó chỉ có thể nhận lại thứ mà hệ thống đã để sống sót qua tuổi hai mươi. Khi một đất nước có sáu câu lạc bộ lớn cùng tranh nhau mua tiền đạo ngoại quốc ở tuổi 27, thì đến tuổi 30, đội tuyển quốc gia sẽ quay lại và phát hiện ra mình chưa từng thử một ai ở tuổi 22.

Đó là điều mà câu chuyện phản bội che khuất. Khi cơn giận nhắm vào một người, hệ thống được tha.

Rồi đến VAR

Tôi từng đứng ở đường biên trong một trận ở La Liga mà trọng tài mất gần ba phút để xem lại một quả phạt đền. Ba phút. Trong ba phút ấy, sân vận động đi từ gào thét sang im lặng, rồi từ im lặng sang những tiếng huýt gió rời rạc, và cái cảm xúc nguyên thủy nhất của bóng đá đã bay mất. Khi khán đài trống, tôi hiểu tiếng nói không bắt đầu từ loa, mà từ trái tim. Một khán đài đầy người, nhưng bị đóng băng ba phút, cũng gần như trống.

Ở Euro 2026, Italy của Mancini là một trong những đội chơi với nhịp điệu cao nhất giải. Họ ghi 13 bàn trong 7 trận, thắng cả ba trận vòng bảng mà không để thủng lưới, và ghi bàn trong hiệp một ở phần lớn các trận. Nhịp điệu ấy là một tài sản chiến thuật thật sự. Và nhịp điệu ấy là thứ dễ bị bào mòn nhất bởi những lần xem lại video kéo dài. Hai phút chờ đủ làm nguội một bàn thắng, đủ để một cầu thủ trẻ đánh mất cảm giác bất khả chiến bại trong vài giây mà cậu ta cần nhất.

Bỉ, và những con số cũ không còn bảo vệ ai

Lịch sử đối đầu gần đây nghiêng về Italy. Ngày 2 tháng 7 năm 2026, tại tứ kết Euro ở Munich, Italy thắng Bỉ 2-1 với các bàn của Barella và Lorenzo Insigne, Lukaku gỡ lại từ chấm phạt đền. Ngày 10 tháng 10 năm 2026, tại Turin, Italy lại thắng 2-1 trong trận tranh hạng ba Nations League.

Nhưng Bỉ của hôm nay không phải Bỉ của năm 2026. Thế hệ vàng đã bước qua sườn dốc bên kia, và đội bóng này đang được xây lại quanh những đôi chân trẻ hơn, nhanh hơn, ít nổi tiếng hơn. Điều đó khiến họ nguy hiểm hơn trong một trận đấu đơn lẻ, vì không có gì để mất và không có gì phải bảo vệ theo cách cũ.

Với Mancini, đó là một đối thủ vừa đủ khó để chứng minh rằng ông vẫn còn cầm được trận đấu, và vừa đủ quen để người Italy không cho ông một mạng nào nếu thua.

Góc nhìn ngược lại

Tôi muốn nói thẳng một điều mà phần lớn khán đài Italy sẽ không muốn nghe lúc này: câu chuyện phản bội là một câu chuyện dễ. Nó có nhân vật phản diện rõ ràng, có người bị thương rõ ràng, và có một cái kết mà ai cũng có thể viết trước.

Nhưng bóng đá Italy đã đi xuống từ trước khi Mancini rời đi. Sân vận động của họ thuộc nhóm cũ nhất châu Âu, doanh thu bản quyền truyền hình thấp hơn nhiều so với Premier League, và số cầu thủ nước ngoài đá chính ở Serie A đã vượt qua số cầu thủ nội trong nhiều vòng đấu. Không một huấn luyện viên nào, dù là Mancini hay bất kỳ ai khác, có thể chạy nhanh hơn cấu trúc của chính mình.

Nếu người hâm mộ Italy giận ông vì đã ra đi khi đội bóng cần, cơn giận ấy chính đáng và nên được nói ra. Nhưng nếu cơn giận ấy là toàn bộ câu chuyện, thì Italy sẽ lại thay huấn luyện viên sau ba năm nữa, và lại ngồi đợi một trận play-off World Cup với đôi tay trắng.

Họ không chạy vì một ngôi sao, họ chạy vì nơi để ôm nhau sau vạch đích. Và trong nhiều năm, đội tuyển này đã thiếu cả chỗ để ôm lẫn người để ôm. Mancini trở lại với một cơ hội — không phải cơ hội để chuộc lỗi với khán đài, mà là cơ hội để chứng minh rằng trong suốt 37 trận bất bại kia, phần lớn công lao thuộc về một cách làm chứ không phải một phép màu.

Điều còn lại sau tiếng còi

Thứ Sáu này, khi bóng lăn, sẽ không còn ai nhớ đến buổi họp báo thứ Hai. Tôi không ban cho trận đấu một giọng nói; tôi chỉ mở cửa để nó tự cất lời. Và trận đấu thường nói những điều đơn giản hơn nhiều so với những gì người ta tranh cãi: một hàng thủ có dám dâng cao, một tiền đạo có dám sút bằng chân trái, một huấn luyện viên có dám chọn điều đúng thay vì điều an toàn.

Mancini đã nói câu đúng nhất trong ngày đầu tiên. Phần còn lại là bốn mươi lăm phút đầu tiên ở hiệp một, nơi mọi lời xin lỗi đều vô nghĩa nếu bóng không đi về phía khung thành đối phương.