Olympiacos và chiếc cúp thứ năm: Jean Montero xuất hiện, nhưng hàng thủ còn để ngỏ câu trả lời

Bốn mươi giây cuối trận chung kết Siêu cúp Hy Lạp, Jean Montero nhận bóng bên cánh phải, không gọi ai lên chắn, và ném. Bóng vào. Mười một giây sau, anh lặp lại động tác ấy. Sáu điểm trong vòng một phút cuối, đưa Olympiacos vượt PAOK 101-96, hoàn tất chức vô địch thứ năm liên tiếp ở đấu trường quốc nội. Sau lưng bàn họp báo, huấn luyện viên Georgios Bartzokas trả lời phỏng vấn kênh SKAI bằng một câu ngắn về tân binh của mình: “Cần gì thời gian thích nghi cho Montero? Ở đây cậu ấy kiểm soát đội bóng hoàn toàn.”

Tôi xem lại băng trận này ba lần trước khi viết, vì có một chi tiết khiến tôi không yên tâm: đội bóng dẫn trước hai mươi điểm rồi để đối phương rút xuống còn năm. Chức vô địch vẫn về tay Olympiacos, nhưng cách nó về lại kể một câu chuyện khác với tỷ số.

Siêu cúp Hy Lạp là giải loại trực tiếp, tổ chức sớm trong mùa, năm nay diễn ra tại Peristeri. Với số lượng possession ít và tính chất một trận quyết định, đây là môi trường sinh ra biến động. PAOK là một đội bóng nội địa, không cùng đẳng cấp với Olympiacos trên giấy tờ, nhưng trong một trận knock-out thì khoảng cách ấy co lại rất nhanh. Nguồn duy nhất cho những phát biểu sau trận là kênh SKAI. Không có box score đầy đủ ngoài 20 điểm và 5 kiến tạo của Montero cùng tỷ số 101-96.

Bartzokas bước vào trận này mà không có các big man. Ông phải xếp một cấu hình bốn hậu vệ, đẩy một cầu thủ không phải trung phong lên đánh vị trí số 5. Nó là phương án sinh tồn được ép ra bởi sự vắng mặt của các trụ cột tiền sân. Không có thiết kế chiến thuật nào ở đây. Khi được hỏi liệu đội hình bốn hậu vệ có làm đối thủ bối rối, Bartzokas trả lời: “Nó không làm chúng tôi bối rối.”

Câu trả lời ấy vừa là xác nhận, vừa là một cách phòng thủ trước thực tế rằng Olympiacos đang chơi mà không có chiều cao ở khu vực dưới rổ. Năm chức vô địch Siêu cúp liên tiếp là một thành tích thật, và nó cũng là một tấm màn che. Khoảng cách giữa Olympiacos và phần còn lại của bóng rổ Hy Lạp lớn đến mức một trận chung kết sát nút như thế này vẫn được đọc như chuyện bình thường. Giải đấu này không chứng minh được tham vọng EuroLeague. Nó chỉ xác nhận một điều ai cũng đã biết từ trước: Olympiacos vẫn ở trên phần còn lại của bóng rổ nội địa.

Nhìn vào đầu tấn công, 101 điểm là kết quả tích cực. Ở đầu bên kia, để thủng 96 điểm và đánh mất lợi thế hai mươi điểm là một dấu hiệu khác. Vấn đề của Olympiacos không nằm ở khả năng ghi điểm, mà ở khả năng đóng trận — thứ mà chính huấn luyện viên của họ gọi là “chưa vững vàng về phòng ngự”.

Về Jean Montero, dữ liệu duy nhất chúng ta có là 20 điểm và 5 kiến tạo, trong đó 6 điểm đến trong phút cuối. Khi không có dữ liệu về hiệu suất ném thật, không có tỷ lệ sử dụng bóng, không có chỉ số cộng trừ, tôi chỉ có thể nói một điều: những điểm cuối trận ấy đến ở thời khắc quyết định, không phải điểm rác. Chúng cho thấy Montero dám nhận trách nhiệm.

Nhưng chúng cũng cho thấy điều ngược lại. Khi hàng tấn công phải dựa vào những pha ném cá nhân trong phút cuối, đó là dấu hiệu hệ thống chưa vận hành trơn tru trong lúc căng thẳng. Việc thiếu dữ liệu hiệu suất khiến tôi không thể phân biệt giữa một người kiến tạo hiệu quả và một người ném nhiều. Bóng di chuyển, nhưng không đều. Có những đoạn Olympiacos đẩy bóng lên trong bốn giây và kết thúc ở vành rổ; cũng có những đoạn họ đứng yên, để Montero hoặc Vezenkov tự xử lý. Số liệu chỉ là tấm bản đồ, còn trận đấu là cơn bão.

Montero là bản hợp đồng lớn nhất của Olympiacos trong mùa hè. Việc anh đến từ một nền bóng rổ ngoài châu Âu truyền thống phản ánh xu hướng toàn cầu hóa thị trường hậu vệ của EuroLeague, nơi các đội ngày càng nhập khẩu những người cầm bóng không mang hộ chiếu EU. Bartzokas nói anh không cần thời gian thích nghi. Đó là lời khen, đồng thời là một cách đặt kỳ vọng lên vai một cầu thủ trẻ.

Về Sasha Vezenkov, dữ kiện nổi bật nhất có lẽ không phải trận chung kết. Anh vừa được bầu MVP lần thứ hai. Một cầu thủ đoạt MVP hai lần ở cùng một đấu trường là tín hiệu về giá trị bền vững, không phải may mắn nhất thời. Điều đáng lo nằm ở chỗ khác: vì đội chơi nhỏ, Vezenkov không được nghỉ. Một trụ cột bị vắt kiệt từ đầu mùa là khoản lãi mẹ đẻ lãi con mà không bảng thống kê nào ghi lại đầy đủ.

Có một cách đọc dễ dãi với trận này: Olympiacos thắng, Montero hay, mọi thứ ổn. Cách đọc đó bỏ qua ba điều.

Thứ nhất nằm ở cấu hình. Đội hình nhỏ xuất hiện vì tiền sân thiếu người. Trong luật FIBA, không có quy định ba giây phòng ngự như NBA, nghĩa là các hậu vệ đối phương có thể co cụm trong vùng cấm thoải mái hơn. Điều đó khiến mọi cấu hình nhỏ trở nên mong manh hơn ở khu vực giành bóng bật bảng. Nếu các big man tiếp tục vắng mặt, đội hình bốn hậu vệ này sẽ thành mục tiêu để các đối thủ EuroLeague nhắm vào.

Thứ hai nằm ở cách Bartzokas giải thích trận đấu. Ông nói PAOK ghi những cú ném khó với tỷ lệ thấp, và quy một phần đà hồi sinh của đối phương cho biến động, không phải lỗi cấu trúc. Có thể đúng. Nhưng khi một huấn luyện viên lặp lại việc quy nguyên nhân cho may mắn, đó cũng là dấu hiệu của việc hướng vấn đề ra bên ngoài.

Thứ ba, và quan trọng nhất: thước đo thật của đội bóng này không nằm ở cúp quốc nội, mà ở EuroLeague. Thời điểm là thứ duy nhất không bao giờ xuất hiện trong bảng thống kê. Một trận cúp tháng Mười không nói gì về tháng Tư.

Tôi từng mất hai tuần để tin dữ liệu, nhưng phải mất hai mươi năm để hiểu rằng nó vẫn chưa đủ. Trận này là ví dụ. Chúng ta có một tỷ số, một dòng thống kê cá nhân, vài câu trích dẫn. Chúng ta không có chỉ số phòng ngự, không có hiệu suất ném, không có thông tin chấn thương hay hợp đồng. Kết luận vững chắc nhất mà tôi dám đưa ra là kết luận mang tính điều kiện: nếu hàng thủ không được lắp đặt trước khi EuroLeague khởi tranh, những lợi thế này sẽ không đủ.

Trong mười trận tới, tôi sẽ nhìn vào ba thứ: chỉ số phòng ngự và biên độ thắng ở những trận đóng chặt, thời điểm các big man trở lại, và hiệu suất thật của Montero qua mẫu mười trận trở lên. Với Vezenkov, câu hỏi là số phút. Một MVP không thể nghỉ là một MVP đang bị dùng sai cách, và mùa giải còn dài.

Chức vô địch thứ năm là một sự kiện thật. Montero là một cầu thủ thật. Nhưng đội bóng này chưa cho thấy nó có thể đóng một trận đấu lớn mà không run tay. Đó là điều tôi chờ xem khi mùa giải bước vào phần khắc nghiệt nhất.